برج خلعت پوشان تبریز

برج خلعت پوشان تبریز

یکی دیگر از جاذبه های شهر زیبای تبریز، برجی است با نام  برج خلعت پوشان که مربوط به دوره‌ی صفویه است و در محله کرکج  شهر تبریز قرار دارد. برج خلعتپوشان، برج آجری است که در 5 کیلومتری مرکز شهر تبریز، در همسایگی رودخانه میدان چای قرار دارد. این بنا یادآور بخشی از آداب و رسوم باستانی این مرز و بوم است. برج خلعتپوشان در زمان صفویه و قاجاریه، محل دادن انعام و خلعت از طرف حکومت به شاهزادگان وحکام شهرها و مردم بود که این مراسم، با حضور ولیعهد مقیم تبریز انجام می شد. در گذشته که تبریز پایتخت ایران بود رسم بر این بود که هر کسی که خدمتی برای پادشاه انجام می داد به وی خلعتی هدیه داده می شد. گاهی این خلعت عبا و یا نیم تنه بود و گاهی شمشیر یا بازوبند و حتی گاهی پول نیز به جای خلعت در نظر گرفته می شد. بخشش این خلعت به خدمتکاران در برج خلعت پوشان انجام می گرفت. معماری به کار رفته در ساخت این برج معماری اصیل ایرانی است. برج خلعت پوشان تبریز در درون باغی آبی قرار دارد. این باغ در آن دوره اهمیت بسیاری داشت. این برج دارای سه طبقه و به شکل یک منشور بلند است که این منشور دارای قاعدهای کثیرالاضلاع با 16 ضلع و قطر 5/9 متر است. طبقه ی اول این برج دارای سقف گنبدی شکل است، سقف طبقه ی دوم آن هم در ابتدا ریخته شده بود که بعدها با پوشش تیرآهن مرمت شده است؛ طبقه ی سوم هم بدون سقف است. طبقه ی سوم این برج کنگره ای با فرم دندانهای است که در گذشته محل اجرای مراسم خلعتپوشی بود و در آيينهای ويژه از آنها استفاده می شده است. طاق نماهای جهات اصلی، به شکل طاق جناغی هستند اما جوانب دوازده گانه دیگر به شکل اسپر و دارای طاق نما و تزئیناتی از آجر و کاشی به رنگ‌های سیاه و آبی است. راه پله طبقه همکف به طبقه اول و پشت بام در گوشه شمال شرقی بنا قرار گرفته است. براساس متون و سفرنامه های دوره قاجاریه برج در داخل استخری قرار داشت که با گذشتن از روی پلی ورود به ساختمان میسر می‌شده است. اکنون کانال اطراف برج پر شده و به‌صورت پیاده رو فرش شده‌ای در آمده است. سر جان مالکُلم در کتاب خود به ‌نام تاریخ ایران می‌نویسد: «چون وضع حکومت چیره بر ایران چنان است که می‌بایست در هر امری ملاحظه شئونات سلطنت بشود بسیاری از آیین‌ها در ایران از این سبب رواج یافته است. هر چیز که نام پادشاهی بر آنست یا از آن شاه است باید با احترام و آزرم با آن عمل نمایند و به گونه ویژه‌ای ادای لوازم آداب کنند، برای نمونه اگر خلعتی از سوی پادشاه به حکام بلد یا کسی دیگر حتی شاهزادگان خانواده پادشاهی فرستاده شود باید به مسافت چند میل به پیشواز آن رفته با سپاسگذاری بسیار خلعت را بپوشد؛ آن گونه که هر استان حاکم نشینی جای ویژه‌ای در بیرون شهر دارد که آن را خلعت پوشان گویند. خلعت پوشان معمولا چهار میل از شهر بیرون است.» آخرین مراسم خلعت پوشان در سال 1330 هجری قمری در زمان حکمرانی صمدخان مراغه ای انجام گرفته است. در سال های اخیر دانشگاه تبریز این بنا را مرمت کرده است. اکنون اگر ساکن شهر تبریز هستید می‌توانید ماکت این برج آجری زیبا را در پارک مینیاتور تبریز از نزدیک مشاهده کنید.