رباط زین الدین کاروانسرای دایره ای ایران یزد

رباط زین الدین کاروانسرای دایره ای ایران یزد

یکی از کارهای خوب و عام المنفعه در سلسله های ایرانی ساخت کاروانسرا در مسیر جاده ها بود. این ایده بعدها به سرزمین‌های غربی رفت و پایه‌ی ساخت متل ها و هتل های بین راهی شد. اگرچه در دوره های مختلف تاریخی در ایران کاروانسراهای مختلفی ساخته شدند اما اوج ساخت این شاهکار معماری ایرانی در دوران صفویه و به‌خصوص شاه عباس صفوی بود. در این دوران احداث ساختمان های عام المنفعه مانند پل، حمام، مدرسه، آب انبار و مخصوصا کارونسرا گسترش زیادی یافت. در محور یزد-کرمان که در تابستان هوای گرم و سوزانی دارد و جزو مسیرهای کویری ایران محسوب می شود، سازه‌های مختلفی مانند حفر چاه، آب انبار و کاروانسرا ساخته شد تا مسافران بتوانند از کویر کمی آسان‌ترعبور کنند و به سلامت به مقصد برسند. یکی از زیباترین کاروانسراهای ایرانی در جاده کرمان به یزد به کوشش گنجعلی خان، حکمران وقت کرمان، احداث شد که نام آن را رباط زین الدین گذاشتند. کاروانسرای زین الدین در 67 کیلومتری جاده یزد به کرمان در زمان گنجعلی خان احداث شد. نقشه‌ی ساخت رباط زین الدین را برخلاف روش معمول ساخت بنا در معماری ایرانی به شکل دایره ای طراحی کردند. رباط زین الدین یکی از زیباترین ساختمان های دوره صفویه است که در 67 کیلومتری جاده یزد-کرمان بنا شده است. این کاروانسرا از نظر نوع معماری، مصالح به کار رفته و وسعت قابل مقایسه با هیچ کدام از کاروانسراهای ساخته شده در عصر صفویه نیست. علت انتخاب شکل گرد و دایره ای برای کاروانسرای زین الدین، توان مقابله با طوفان های شن در کویر مرکزی و تعدیل دمای داخل بود. با این تفاسیر برخی کارشناسان نیز دلیل سومی برای شکل گرد این کاروانسرا عنوان کردند و معتقدند که این نوع ساخت به حفاظت بیشتر کاروانسرا در مقابل غارت و حمله راهزنان انتخاب شده بود. تماشای غروب آفتاب در پشت بام این کاروانسرا، تغییر رنگ کوه‌ها به آبی  و تاریک شدن نم نم هوا وسیع کویر را در شب به شما نشان می دهند و تجربه ای بی نظیر را از سفر به یزد برایتان به ارمغان می آورد. این کاروانسرا از نظر معماری دارای اهمیت خاصی است و نمونه دیگری از آن به جز کاروانسرای بین کاشان و نطنز که ویران شده، وجود ندارد. در بسیاری از کتب تاریخی آمده است که کاروانسرای زین الدین در یزد به مناسبت دیدار شاه عباس با زین الدین گنجعلی خان، حاکم استان کرمان در قرن 10 قمری ساخته شد. معمار کاروانسرای زین الدین در مهریز شخصی به نام محمد سلطان یزدی نیز بود؛ وی یکی از بهترین معماران آن دوره بود و طراح و معمار مجموعه بی نظیر گنجعلی خان کرمان نیز همین فرد بوده است. نکته جالب توجه و متمایز کننده کاروانسرای زین الدین از دیگر کاروانسراها، پلان دایره ای آن است. مسلمانان در ساخت بناهای خود از اعداد مقدس استفاده می کنند که در این بنا هم می توانید اعدادی نظیر 5 برج و 12 صفه این کاروانسرا را در ساخت آن مشاهده کنید. کاروانسرای زین الدین از شاهکارهای معماری دوره صفویه و تنها بنای مدور ایرانی در مسیر جاده ابریشم (در بخش مرکزی مهریز و در فاصله ۵۰ کیلومتری شهر یزد) واقع شده است. یکی از کاربردهای کاروانسرای زین الدین در مهریز در قرن دهم قمری محلی بوده جهت استقرار تفنگچیان و مستحفظان بوده است. امروزه هم تمامی مکان هایی که برای این منظور ساخته شده بوده نیز به همان شکل نگهداری شده به طوری که از آن به عنوان به عنوان هتل برای اقامت گردشگران نیز بهره می برند. این اثر در تاریخ 28 مرداد 1351، با شماره‌ی ثبت 926 به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید.

مطالب بیشتر